सम्पादकीय (मगरातका छोरीहरू)

सन् २०२४ को सुरुआतमै मैले यो लेखनको थालनी गरेको थिएँ । दुई वर्ष भएछ यो लेखेर राखेको । प्रकाशित हुने अवसर भने बल्ल आएको छ ।

म आफ्नो समुदायको कथा लेख्ने सोचमा थिएँ । हाम्रो समुदायभित्र लेख्नुपर्ने यति धेरै सामग्रीहरू छन् कि ती सबै लेखिसक्दा एक विशाल पुस्तकालय बन्न सक्छ । तर, कमै लेखिएका छन् । एक त, हाम्रो समुदायमा लेख्नुपर्ने विषय लाखौँ छन् र कलम चलाउने लेखकहरू एकदमै कम छौँ । सबैले सबै विषयमा लेख्न सक्ने क्षमता कसैसँग हुन्न, हामी सँग पनि छैन । अर्को कुरा, अरू समुदायका लेखकले हाम्रो समुदायको विषय लेख्न गाह्रो छ । हाम्रो या कसैको समुदायभित्रको कुनै पनि विषयमा लेख्न त्यो समुदायको भूगोल, बसोबास, संस्कार संस्कृति, भाषा र वेशभूषा बुझेर मात्रै चल्दैन । कुनै पनि समुदायको आफ्नो मनोविज्ञान हुन्छ । यो झनै महत्वपूर्ण विषय हो । समुदायको आम प्रवृत्ति र मनोविज्ञानको अध्ययन नगरी केही लेख्न सकिन्छ भन्ने मलाई लाग्दैन । यिनै कारणले हाम्र्रा गहन विषयहरू लेखोटका रुपमा बाहिर आउन नसकिरहेको अवस्था छ । अर्को दुःखको कुरा, अनुसन्धान गरिरहेका, लेखिरहेका र प्राज्ञिक कर्म गरिरहेका मगर विज्ञ, लेखक र प्राज्ञहरू पनि हाम्रो समुदायले जन्माइरहेको त छ, तर पाठकहरू भने निकै नै कम छौँ । कम पनि छौँ र कमजोर पनि । आजसम्म लेखिएका गहन विषयवस्तुका पुस्तक हामीले पढ्न नै अल्छी गरिरहेका छौँ । ती पुस्तकसम्बन्धी मिहीन अध्ययन गर्न, त्यसमाथि धारणा बनाउन र त्यसको सत्यतथ्य पर्गेल्न र अभ्यास गर्न त झनै टाढाको कुरा भएको छ । उता आफ्नै (मातृ) भाषामा लेख्ने र पढ्ने लेखक तथा पाठकको पीडा योभन्दा बढी गहिरो छ । पढ्ने, चिन्तन मनन र बहस पैरवी गर्ने समय हामीसँग छैन । भएको समयमा पनि अरू काममा व्यस्त छौँ वा हुनुपर्ने बाध्यता पनि छ । एकाग्रतामा बल दिनुपर्ने हाम्रो मस्तिष्कमा प्रविधिको चरम विकासले गर्दा सही÷गलत सुचनाको भेलबाढी यस्तरी पसिरहेको छ कि त्यो सङ्लिने अवस्था तत्काल देखिँदैन । बरु त्यसले हाम्रो चेतनाको तहलाई क्षय गर्दै लगेको छ । यस्तो अवस्थामा लेखन÷पठनको संस्कृति राम्रोसँग स्थापित नभइकनै धरापमा परेको छ भन्न मन लाग्छ । कुनै पनि समुदायलाई उँभो लगाउने भरपर्दो माध्यम नै लेखन÷पठन हो । यही माध्यम नै संकटमा परेपछि हाम्रो समुदाय पनि दिनदिनै उँधो गतितर्फ ओर्लनुपरिरहेको अवस्था अत्यन्तै सोचनीय छ । 

हाम्रो समुदायमा यति धेरै सुधार गर्नुपर्ने विषय छन् कि त्यसमाथि पनि सयौँ किताब लेख्न सकिन्छ । हजारौँ श्रव्यदृश्यका सामग्री निर्माण गर्न सकिन्छ । समुदायलाई अगाडि बढाउनका लागि हामीमा भएका नकारात्मक पक्षकाबारेमा चर्चा परिचर्चा हुनेछ र हुनु पनि पर्नेछ तर, त्यसभन्दा अघि हामीसँग भएका सकारात्मक पक्षलाई सबैका सामु ल्याउनुपर्ने खाँचो छ । हाम्रा सबल कुराको प्रचारप्रसार हुन जरुरी छ । हामीले कमाएको आत्मसम्मानको कथा सबैलाई सुनाउनु जरुरी छ । यो किताब लेख्नुको उद्देश्य यो पनि एउटा हो । 

नेपाली समाज र आफ्नो समुदायलाई यथेष्ट योगदान दिएर आफूलाई स्थापित गराएका र कतै गुमनाम समेत भएका मगर महिलाका बारेमा कमै चासो र कुराकानी हुने गरेको छ । यस्तै कम महत्व बनेका अथवा बनाइएका विषयउपर लेख्ने मेरो इच्छा थियो । त्यही इच्छाले घचेट्दै यति काम गर्न लगायो । तर, लेखिसकेको लामो समयपछि पनि यसले प्रकाशित हुन पाएन । ल्यापटपको स्क्रीनमा लेख्दै मेट्दै गरिरहेँ । पछिल्लो समय त आफूले लेखिसकेका पंक्तिहरूलाई नै अद्यावधिक गर्नुपर्ने अवस्था आयो । किनभने दुई वर्षको अवधि धेरै लामो हो र यति लामो समयमा नेपाली समाजमा थुप्रै उथलपुथल र फेरबदल भइसकेको छ । यसबाट हाम्रो समुदाय पनि बाँकी रहने कुरै भएन । 

यस पुस्तकमा जति जनाको संक्षिप्त परिचय समेट्न सकेँ, मलाई लाग्छ कि उहाँहरूका बारेमा लेख्ने नै हो भने प्रत्येकको एक सिंगो किताब बन्न सक्छ । एउटै व्यक्तिका बारेमा विभिन्न कोणबाट लेख्ने हो भने एकभन्दा बढी किताब पनि बन्न सक्छ । यतातिर हातमा कलम हुनेहरूले ध्यान दिए हुन्थ्यो भन्ने पनि लाग्छ । 

यो किताब मैले (मात्र) लेखेँ भन्दिनँ । यसमा समावेश भएका सामग्री थुप्रै पत्रपत्रिका र अनलाइनमा प्रकाशित भइसकेका हुन् । तिनलाई एकै ठाउँमा सङ्कलन र सम्पादन गर्ने काम मात्रै मैले गरेँ । यसर्थ म ती सबै सञ्चारमाध्यमलाई धन्यवाद दिन चाहन्छु । यसका साथै जहाँ–जहाँबाट फोटोहरू साभार गरेँ, ती सबैप्रति पनि आभार व्यक्त गर्दछु । सम्पादकीय भूमिका रहे पनि त्यसको मानक या कसीलाई पछ्याउन (समयाभाव या अध्ययनको सीमाका कारण) नसकेकोमा भने आफैप्रति खेद प्रकट गर्दछु । 

यस परिचयात्मक पुस्तक (पुस्तिका भने हुन्छ) पहिलो संस्करण हो र समेट्नुपर्ने सबैलाई क्रमशः अन्य संस्करणमा थप्दै र परिमार्जन गर्दै जाने वाचा गर्दछु । 

यो किताब पूरा भइसकेपछि विषयक्रम मिलाउन मलाई असाध्यै गाह्रो भयो । एउटै उपाय रह्यो, पहिलो नामअनुसारको वर्णानुक्रममा मिलाउने । मैले त्यही गरेको छु । यसलाई कसैले अन्यथा लिनुहुने छैन भन्ने विश्वास पनि लिएको छु । त्यसैगरि अर्को समस्या सर्वनाम प्रयोगमा भोगेँ । यहाँ समावेश सबैजना मेरो दृष्टिमा अत्यन्तै आदरणीय हुनुहुन्छ । सबैलाई म बराबर आदर सम्मान गर्दछु । तथापि मैले नेपाली मिडियाले चलनचल्तीमा ल्याइरहेको तरिका प्रयोग गरेको छु । यसबाट पर्न गएको असुविधाप्रति पनि क्षमायाचना गर्दछु । 

लेखनका लागि लामो समय लगाइएको भएपनि प्रकाशनको समयमा केही हतार भएको छ । यहाँ धेरै कमीकमजोरी पक्कै छन् । आउँदा दिनमा सच्याउँदै जानेछु । विद्वान पाठकले एक मौकाका साथै रचनात्मक सल्लाह र सुझाव पनि दिनुहुनेछ भन्ने सधैं अपेक्षा रहनेछ ।

जेबी दर्लामी